"Jak ryba w wodzie. Wspomnienia"

Wspomnienia M. Vargasa Llosy

 Polski przekład autobiografii pisarza ukazał się 22 listopada 2010 r., nakładem wydawnictwa Znak.

 Nareszcie! Po 17 latach od chwili, kiedy książka ujrzała światło dzienne. Wspomnienia M. Vargasa Llosy rozpoczynają się w chwili, gdy jako nastolatek dowiedział się od matki, że jego ojciec - wbrew temu co sądził - jednak żyje. Później rozdziały książki na zmianę poświęcone są losom młodego pisarza i jego kampanii wyborczej z 1990 roku, kiedy to M. Vargas Llosa był kandydatem na prezydenta Peru.

 Jak można dowiedzieć się z posłowia do książki, spora część wspomnień powstała podczas rocznego pobytu M. Vargasa Llosy w Berlinie, gdzie wykładał w Das Wissenschaftskolleg zu Berlin (Instutute for Advanced Study) - rok akademicki 1991/1992. 

  „Czytelnik nieznający twórczości Vargasa Llosy przeczyta tom ‘Jak ryba w wodzie’ po prostu jako pięknie opowiedziane wspomnienia literackiego noblisty. Fani jego twórczości będą natomiast śledzili mapę życia pisarza, na której co krok będą odnajdywali znane z jego powieści historie i epizody, które przydarzyły się naprawdę; rzeczywiste postacie, które pisarz ‘przefantazjował’ i zamienił w fikcję (…) Te same zdarzenia żyją dwa razy - jako realistyczne wspomnienie i jako zuniwersalizowana fikcja. Dla czytelników powieści Vargasa Llosy paradoksalnie wspomnienia są wobec fikcji wtórne, jak gdyby mniej rzeczywiste, bo powieści poznaliśmy najpierw. A ‘prawda kłamstw’ w jego prozie jest tak urzekająca, ma taką moc, że prawdziwe zdarzenia opisane w autobiografii wydają się nieraz tylko bladym refleksem fikcji” – recenzował – jak zawsze trafnie - książkę Artur Domosławski na łamach Gazety Wyborczej w artykule „Llosa: żyje się dwa razy” z dnia 14.12.2010 r.

 Tak książkę reklamuje wydawnictwo Znak: "Noblista sam o sobie. Mario Vargas Llosa nigdy nie był grzecznym chłopcem. W swojej autobiografii bez cenzury pisze o wybrykach młodości, szalonych miłościach i początkach pisarstwa. Trudna relacja z ojcem, który zostawił matkę w ciąży, i pisanie jako rodzaj buntu przeciwko niemu. Lata spędzone w szkole wojskowej Leoncio Prado, które stały się kanwą jego głośnego debiutu 'Miasto i psy'. Skandaliczny ślub z „ciotką Julią”, miłość do kuzynki Patrycji, która stanie się jego drugą żoną, czy burdel zwany Zielonym Domem. To tylko niektóre z wielu sensacji, jakie odkrywa przed nami niezwykły pisarz. Kto czytał powieści Vargasa Llosy, odnajdzie tu wiele znanych już wątków, a kto nie czytał, nabierze wielkiej ochoty".

Angielskie wydanie autobiografii (Faber & Faber, London 1994). Zdjęcie: © Fotomarcin

  W wyborach Vargas Llosa był kandydatem centroprawicy. Pierwszą turę (w dniu 8 kwietnia 1990 r.) pisarz wygrał (dostał 34% głosów), najwięcej głosów otrzymując od mieszkańców amazońskiej części Peru. W drugiej turze głosowania (10.06.1990 r.) zdecydowanie przegrał jednak z mało wówczas znanym Alberto Fujimori, potomkiem japońskich emigrantów. Prezydentura Fujimoriego rozpoczęła się od poważnych reform gospodarczych i sukcesów w walce z terrorystami ze Świetlistego Szlaku, później zmieniła się w rządy dyktatorskie z wszechwładzą służb specjalnych i wojska oraz fałszowaniem wyborów. W 2000 r. Fujimori w niesławie uciekł do Japonii.

 Kampania wyborcza zniechęciła Vargasa Llosę do czynnego udziału w polityce. Krzysztof Mroziewicz w książce "Dziennikarz w globalnej wiosce" (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004, str. 128) pisze: "W trakcie kampanii prezydenckiej Vargas stracił to, co cenił sobie najbardziej - prywatność, dlatego po przegranych wyborach zamieszkał w Londynie, gdzie - jego zdaniem - nikt na nikogo nie zwraca uwagi".

 W wywiadzie udzielonym w 1998 r. Łukaszowi Gołębiewskiemu i Krzysztofowi Masłoniowi z 'Rzeczpospolitej' Mario Vargas Llosa pytany, czy nie ma problemów z wydawaniem swoich książek w Peru, stwierdził, iż książki są publikowane. "Represje, które reżim Fujimoriego stosuje wobec mojej twórczości polegają na tym, że w środkach masowego przekazu prowadzone są bardzo agresywne, wymierzone we mnie, kampanie. Mam też trudności z publikowaniem niektórych artykułów. Książki nie są jednak cenzurowane. Jeszcze." - mówił Vargas Llosa dziennikarzom 'Rzeczpospolitej'.

 Na łamach 'Time' (13.06.2004 r.) Paul Gray pisał: "Jak ryba w wodzie to słodko-gorzkie spojrzenie na prawie trzy lata poświęcone życiu publicznemu (...) Część wspomnień poświęcona kampanii wyborczej ukazuje przekonujący autoportret polityka tonącego pod falą demokratycznych absurdów."

  Warto zauważyć, że Danuta Rycerz przełożyła na język polski dwie powieści M. Vargasa Llosy: Święto kozła (2000 r.) i Raj tuż za rogiem (2003 r.).

Rok wydania: 1993
Tytuł oryginału:  El pez en el aqua
Dedykacja: Dla Frederic Cooper Llosa, Miguel Cruchaga Belaunde, Luis Miró Quesada Garland, Fernando de Szyszlo, od których wszystko się zaczęło i dla moich przyjaciół z Ruchu Wolności.
Pierwsze wydanie polskie: 22 listopad 2010 r. Tłumaczenie: Danuta Rycerz. Wydawca: Wydawnictwo Znak, Kraków, stron 640, twarda oprawa, format 144x205, ISBN: 978-83-240-1370-8, cena: 49,90 zł.
 Wydanie w języku angielskim: "A Fish in the Water" w przekładzie Helen Lane,
- w USA przez Farrar, Straus and Giroux Inc., 1994;
- w Kanadzie przez HarperCollins Canada Ltd, 1994;
- w Wielkiej Brytanii przez Faber and Faber Ltd, London 1994 (ISBN: 0-571-17512-0)
Wydanie francuskie: "Le Poisson dans l'eau", przekład Albert Bensoussan, wyd. Gallimard, Paryż 1997, ISBN-10: 2070401812.
Wydanie portugalskie: „Como peixe na agua”, przekład Miguel Serras Pereira, wyd. Publicacoes Dom Quixote, Lizbona 1994.
Wydanie holenderskie: „De vis in het water”, przekład Aline Glastra van Loon, wyd. Meulenhoff, Amsterdam 1994.
Wydanie brazylijskie: „Peixe na agua. Memorias”, przekład Heloisa Jahn, wyd. Companhia Das Letras, Sao Paulo 1994.
Wydanie kolumbijskie, wyd. Círculo de Lectores, Bogota 1994.
Wydanie włoskie: „Il pesce nell´acqua. Un'Autobiografia”, przekład Vittoria Martinetto i Angelo Morino, wyd. Rizzoli, Mediolan 1994.
Wydanie rumuńskie: „Pestele in apa. Memorii”, przekład Luminita Voina-Raut, wyd. Humanitas, Bukareszt 1995.
Wydanie chińskie: przekład Shui Zhong Yu, wyd. The Time Literature & Art Publishing House, 1997.
Wydanie greckie: „To yapi eto nepo”, przekład Lyda Pallantiou, wyd. Kastaniotis, Ateny 1999.
Wydanie niemieckie: "Der Fisch im Wasser", Suhrkamp Verlag, 1998, ISBN-10: 3518393502.